12-02-2009  -  Διημερίδα για τη μεταναστευτική πολιτική, Ρέθυμνο 16 - 17/12/2008

Διημερίδα για τη μεταναστευτική πολιτική

Ρέθυμνο, 16-17 Δεκεμβρίου2008   

Ένας από τους πολυτιμότερους θησαυρούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η πολυμορφία της. Ο διαπολιτισμικός διάλογος προσφέρει στους ευρωπαίους πολίτες την ευκαιρία να κατανοήσουν καλύτερα αυτό το πλεονέκτημα και να αποκομίσουν τα οφέλη του. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές και διάφορες οργανώσεις, ανακήρυξε το 2008 ως επίσημο έτος του Διαπολιτισμικού Διαλόγου ανάμεσα στα κράτη-μέλη, με ιδιαίτερη έμφαση στην «Κοινωνία της Γνώσης». Βασική πυξίδα της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας είναι η αναβάθμιση του ρόλου των νέων ανθρώπων και η ενσωμάτωσή τους στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, όπου οι ευρωπαίοι πολίτες καλούνται να διερευνήσουν την πολιτισμική κληρονομιά τους και να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους για τις διάφορες εθνικές παραδόσεις.

 Ανάμεσα στα θέματα-πυλώνες που καθοδηγούν τα κράτη-μέλη στην οικοδόμηση των στρατηγικών τους, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου, είναι η μετανάστευση, οι μειονότητες, η θρησκεία, ο χώρος εργασίας, η πολυγλωσσία, η νεολαία κ.α. Με την ελπίδα ότι θα εδραιωθεί σταδιακά, εκ μέρους της ελληνικής κοινωνίας και πολιτείας, η ιδέα και η πρακτική του διαπολιτισμικού διαλόγου στο εθνικό σύστημα αξιών και θα ενισχυθεί το αίσθημα ανοχής και σεβασμού προς τους "άλλους", η Ελλάδα εστιάζει την προσοχή της σε δύο καθοριστικές παραμέτρους: στη σχέση της με άλλες χώρες και στην ύπαρξη ομάδων με διαφορετική εθνική, θρησκευτική και πολιτισμική ταυτότητα μέσα στα εθνικά όρια.  

Τα γεγονότα που έχουν σημειωθεί σε διάφορες ελληνικές  πόλεις (Πάτρα, Χανιά κ.α.) επιβεβαιώνουν ότι η ζωή όσων έρχονται στην Ελλάδα, για να ζητήσουν άσυλο, προδιαγράφεται δύσκολη, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι η χώρα μας αδυνατεί να συμβαδίσει με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει και να χαράξει μια σταθερή και συγκροτημένη μεταναστευτική πολιτική.

Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η 18η Δεκεμβρίου έχει καθιερωθεί ως παγκόσμια ημέρα του μετανάστη, οδήγησαν στην πρωτοβουλία διοργάνωσης σχετικής διημερίδας, πρωτεργάτες της οποίας ήταν το EUROPE DIRECT Δυτικής Κρήτης (Χανιά) και το Κέντρο Ευρωπαϊκής Τεκμηρίωσης της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης (Ρέθυμνο). Ιδιαίτερα εποικοδομητική ήταν η συνεργασία τους με το KET Πανεπιστημίου Αιγαίου. Λίγο πριν εκπνεύσει το 2008 –το Ευρωπαϊκό Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου- πραγματοποιήθηκε η συγκεκριμένη διημερίδα με τίτλο «Η μεταναστευτική πολιτική. Μετανάστες και πρόσφυγες. Η Ευρώπη των λαών και η Ευρώπη των συνόρων», στις 16 και 17 Δεκεμβρίου, στην αίθουσα συνεδριάσεων του ξενοδοχείου JO-AN PALACE. Το θέμα της προσέγγισαν με ομιλίες και συζητήσεις, μεταξύ άλλων, διακεκριμένα μέλη της ευρύτερης πανεπιστημιακής κοινότητας ενώ την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους αξιόλογοι καθηγητές του Π.Κ.

Την πρώτη μέρα, μετά τους χαιρετισμούς που απηύθυναν η κυρία Ελένη Χατζηανδρέου-Διαμαντάκη, Διευθύντρια της Βιβλιοθήκης του Π.Κ., και ο κύριος Ηρακλής Δρακάκης, εκπρόσωπος του Europe Direct Δυτικής Κρήτης, η σκυτάλη του λόγου δόθηκε στον κ. Μιχάλη Δαμανάκη, Καθηγητή Π.Κ., ο οποίος αναφέρθηκε εκτενώς σε θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής και ενσωμάτωσης. Ειδικότερα, παρουσίασε την εκπαίδευση των παιδιών των μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χρησιμοποιώντας ενδεικτικά παραδείγματα από διάφορες χώρες της και έδωσε σαφή εικόνα της πραγματικότητας που επικρατεί στον ελληνικό χώρο, αναφορικά με την αντιμετώπιση των μικρών μεταναστών στις διάφορες βαθμίδες εκπαίδευσης.

Ακολούθως, η κ. Ηρώ Νικολακοπούλου-Στεφάνου, καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου και Πρόεδρος του Ελληνικού Συμβουλίου για τους πρόσφυγες, ανέλυσε το θέμα της μικτής μετανάστευσης και του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επισημαίνοντας παράλληλα τις συνήθεις ελληνικές τακτικές και διαδικασίες. Η εισήγησή της ήταν, επίσης, μεστή περιεχομένου και προκάλεσε ενδιαφέρουσες ερωτήσεις και ουσιώδη διάλογο με το ακροατήριο.

Ο κ. Ρωσσέτος Φακιολάς, ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ, προσπάθησε να σκιαγραφήσει τις οικονομικές, δημογραφικές και κοινωνικές επιπτώσεις  της εισροής των αλλογενών μεταναστών, καταλήγοντας, όμως, στην επισήμανση πως η τεκμηριωμένη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της αφενός είναι δυσχερής, λόγω της ανομοιογένειας των μεταναστών και άλλων θεμάτων που προκύπτουν με την πάροδο του χρόνου, και αφετέρου δεν πρέπει να είναι μονοσήμαντη. Θίγοντας θέματα που δεν υπόκεινται σε στατιστική μέτρηση ή που μειώνουν το γόητρο της χώρας  μας, διατύπωσε ερωτήματα που αφορούν τις δυνατότητες της Ελλάδας να δημιουργήσει κατάλληλες υποδομές και συνθήκες ομαλής ενσωμάτωσης των μεταναστών, με παράλληλη παραχώρηση δικαιωμάτων, χωρίς την πιθανότητα σοβαρών αντιπαλοτήτων με τους ντόπιους.

Την πρωινή συνεδρία της δεύτερης μέρας, άνοιξε η εισήγηση του κ. Μιχάλη Ψημίτη, επίκουρου καθηγητή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Ο ομιλητής παρουσίασε την επίσημη μεταναστευτική πολιτική ως πεδίο εθνικά ή περιφερειακά προσδιορισμένων ιεραρχήσεων, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε θέματα που άπτονται της καθημερινής μεταχείρισης των μεταναστών ως τρόπου διαχείρισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Οι πρόσφατες εμπειρίες της Δυτικής Ευρώπης δείχνουν, όπως τόνισε, μια γενικότερη πολιτική επιλογή με την προσπάθεια, αφενός, μιας πιο συστηματικής αφομοίωσης των ήδη υπαρχόντων μεταναστών και, αφετέρου, το ‘κλείσιμο’ της στρόφιγγας της μετανάστευσης και την αποδυνάμωση των στοιχείων πολυπολιτισμικής ένταξης του παρελθόντος. Η Ελλάδα καλείται, στο όνομα του εκσυγχρονισμού, να υιοθετήσει παρόμοια μέτρα.

Σημαντική, επίσης, ήταν η παρουσίαση του νομικού πλαισίου της μεταναστευτικής πολιτικής της Ελλάδας και των στατιστικών στοιχείων αλλοδαπών στο Νομό Ρεθύμνης που έγινε από τον  κ. Μιχάλη Νεονάκη, Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Αλλοδαπών και Μετανάστευσης Νομού Ρεθύμνης της Περιφέρειας Κρήτης. Αξίζει να σημειωθεί ότι η παραπάνω εισήγηση προκάλεσε το ενδιαφέρον και έδωσε το έναυσμα για αρκετές επισημάνσεις και σχόλια των παρευρισκόμενων.

Η τελευταία εισήγηση έγινε από την κ. Λιλιάνα Σαλιάι, μέλος του φόρουμ μεταναστών Κρήτης-Τμήμα Ρεθύμνου, η οποία με γλαφυρό ύφος και έντονα βιωματικό τρόπο εξέθεσε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες στη διαδικασία νομιμοποίησης ή ανανέωσης της άδειας παραμονής. Μεταξύ άλλων, τόνισε ότι η νομοθεσία του 2005 για τη νομιμοποίηση των μεταναστών ή την ανανέωση της άδειας παραμονής τους, πιο πολύ δημιούργησε παρά έλυσε προβλήματα. Για παράδειγμα, ενώ απαιτεί την εκμάθηση της γλώσσας, της ιστορίας και του πολιτισμού της Ελλάδας,  το κράτος δε δημιουργεί τις απαραίτητες υποδομές για να γίνει αυτό. Τόνισε, επίσης, ότι όλοι  οι μετανάστες  ζουν διαρκώς σε μια κατάσταση ανασφάλειας και ομηρίας και ότι η ελληνική κοινή γνώμη δεν ενημερώνεται, κατά το δοκούν, γι’ αυτά τα τεράστια προβλήματα. Εξέφρασε την άποψη ότι η ελληνική πολιτεία ακολουθεί καθαρά εισπρακτική πολιτική και συχνά, προσπαθεί να επιλύσει κοινωνικά προβλήματα ρίχνοντας το βάρος στις πλάτες των μεταναστών.

Με αυτήν την «κατάθεση ψυχής» ολοκληρώθηκε ο κύκλος των εισηγήσεων στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διημερίδας, ενώ ακολούθησε γόνιμος διάλογος και ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των παρευρισκόμενων, ρίχνοντας ομαλά την αυλαία αυτής της πρωτοβουλίας.

Εν κατακλείδι, πρέπει να τονιστεί ότι η μετανάστευση, κοινωνικό θέμα μείζονος σημασίας, φαίνεται να έχει πολυσχιδή χαρακτήρα και χρήζει, αναμφισβήτητα, της δέουσας σοβαρότητας. Απαιτεί ευαισθητοποίηση, διαρκή ενημέρωση και επαγρύπνηση τόσο από πλευράς οργανωμένης πολιτείας όσο και από πλευράς πολιτών.

Οι οργανωτές της διημερίδας, ευχαριστούν θερμά τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Γυναικών Παλαιών Ρουμάτων του Δήμου Βουκολιών -που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας EQUAL- για τα παραδοσιακά εδέσματα και τις λιχουδιές που προσέφεραν στους συμμετέχοντες εισηγητές και ακροατές και τις δύο μέρες της εκδήλωσης.

Σημειώνεται ότι συνοπτικά κείμενα ορισμένων εισηγήσεων διατίθενται στο αρχείο του Κέντρου Ευρωπαϊκής Τεκμηρίωσης της Βιβλιοθήκης του Π.Κ.   

                                                                       

Επιμέλεια κειμένου : Ειρήνη Δ. Θυμιατζή

Κέντρο Ευρωπαϊκής Τεκμηρίωσης-Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κρήτης